به طور کلی ارتفاعات غربی کپه داغ و جنوبی الله اکبر و خاوری مسلط بر کلات هزار مسجد نامیده می‌شود که در عهد باستان جزء باورد و نساء بوده اند و درباره نامگذاری این ستیغ سربرافراشته که به عنوان مرتفع‌ترین نقطه کلات خود نمایی می‌کند بدین گونه بیان شده است که گویا در عهد باستان به آن (سپنته اتا اوشانی) یا (سپنتا گوناگیری) می‌گفتند که این واژه را ترکیبی از سه کلمه پهلوی می‌دانند که مفهوم آن کوه سپیدگون می‌باشد.

چنانکه فردوسی توسی نیز در اشعار خود آنجا که نام کلات را می‌آورد ،در کنارش نیز سپیدکوه را یادآوری می‌کند:

 

                    مبادا بر این بوم و برها درود 

                                                    کلات و سپید کوه و کاسه رود

      

ابولفضل قاسمی به نقل از کتاب شهر بانو رحیم زاده صفوی می‌نویسد: وقتی یونانیان بر ایران می‌تازند سازمان دینی ایران با اسرار و گنجینه‌های باستانی بدین نقاط پناهنده می‌شوند و موبد موبدان در کلات جای می‌گیرد و اسکندر کلات را محاصره می‌کند ولی نگهبانان ذخایر باستانی، از راه مخفی کلات را ترک می‌کنند و اندکی بعد مردی به نام (سپیتاما) که گویا نام او از (سپیتا) این ارتفاعات گرفته شده علیه یونانیان قیام کرده وکشته می‌شود.

وی همچنین معتقد است وقتی به دستور فرود کهبد موبد موبدان، هزار تن از نگهبانان علوم و رازها و مقدسان ایران و حافظان گنجینه‌های باستانی بدین کوهستانات پناه آوردند هزار مسجد نام می‌گیرد در زبان زرتشتی (کت) یا (کد) یعنی محل و جا و خانه، کدخدا یعنی بزرگ محل و کدبانو یعنی بانوی خانه، بنابراین هزار مسجد در ابتدا بصورت هزارمزکد یا هزارمسکت یعنی کانون هزار پیشوا و بزرگ بوده که بعدها بعلت تاثیر لهجه و آیین اسلام به هزار مسجد تغییر یافته است .

نائب الصدر در طرائق الحقایق از کوه هزار مسجد به هزار صومعه و خانقاه یاد می‌کند که گویا در گذشته در آن وجود داشته است.

ابو علی‌سینا، دانشمند شاعر طبع نیز دست کم یک بار رشته کوه هزار مسجد را در راه سفر به طوس قطع کرده است.

ابو سعید ابی الخیر، عارف شاعر مسلک هم که مکرراً در مسیر سفر از میهنه به طوس از قلل و دره‌های هزار مسجد می‌گذشته آن‌قدر تأمل و تفکر در آن خلوتگاه شاعرانه داشته است که باری گفته است: «این کوه آن است که خدای عزوجل ادریس علیه السلام را از اینجا به آسمان برد و اشارت به کوهی کرد که معروف است به صومعه ادریس، در این کوه کسانی باشند که از شرق و غرب بیایند و شب اینجا باشند و بسیاری مسجدها بنا کرده وما شبی اینجا بوده‌ایم.»